إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدۡ نَصَرَهُ ٱللَّهُ إِذۡ أَخۡرَجَهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ثَانِيَ ٱثۡنَيۡنِ إِذۡ هُمَا فِي ٱلۡغَارِ إِذۡ يَقُولُ لِصَٰحِبِهِۦ لَا تَحۡزَنۡ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَنَاۖ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَيۡهِ وَأَيَّدَهُۥ بِجُنُودٖ لَّمۡ تَرَوۡهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلسُّفۡلَىٰۗ وَكَلِمَةُ ٱللَّهِ هِيَ ٱلۡعُلۡيَاۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

اگر شما او [پيامبر  ] را نصرت ندهيد، هرآينه الله او را نصرت داده است، آنگاه كه كافران او را [از مكه] بيرون كردند، هنگامي كه دوم دو نفري بود كه در غار بودند، آنگاه كه به يار خود [ابوبكر صديق ◙] مي‌گفت: غمگين مباش؛ زيرا الله با ما است، پس الله آرامش خود را بر وي نازل ساخت، و او را به لشكرياني كه نمي‌ديديد مؤيد ساخت، و كلمة كافران را پست و پايين گردانيد، و كلمة الله برتر و بالاتر است، و الله پيروزمند با حكمت است

ٱنفِرُواْ خِفَافٗا وَثِقَالٗا وَجَٰهِدُواْ بِأَمۡوَٰلِكُمۡ وَأَنفُسِكُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكُمۡ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ

[اى مؤمنان!] سبكبار و گرانبار بيرون شويد، و به مالها و جانهاي خود در راه الله جهاد كنيد، اگر بدانيد، اين براي شما بهتر است

لَوۡ كَانَ عَرَضٗا قَرِيبٗا وَسَفَرٗا قَاصِدٗا لَّٱتَّبَعُوكَ وَلَٰكِنۢ بَعُدَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلشُّقَّةُۚ وَسَيَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ لَوِ ٱسۡتَطَعۡنَا لَخَرَجۡنَا مَعَكُمۡ يُهۡلِكُونَ أَنفُسَهُمۡ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ إِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ

اگر غنيمت نزديكي، و سفر كوتاهي مي‌بود، حتما از تو پيروي مي‌كردند، اما راه [تبوك] بر آنان دراز و دشوار آمد، و زود است كه به الله قَسَم ياد كنند كه اگر مي‌توانستيم با شما بيرون مي‌شديم، [آنها به اين كار خود] خود را به هلاكت مي‌اندازند، و الله مي‌داند كه آنها دروغگويان هستند

عَفَا ٱللَّهُ عَنكَ لِمَ أَذِنتَ لَهُمۡ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُواْ وَتَعۡلَمَ ٱلۡكَٰذِبِينَ

[اي پيامبر!] الله از تو عفو كرده است [و يا عفو كند]، چرا پيش از آنكه راستگويان به تو آشكارا شوند، و دروغگويان را بشناسي، براي آنها اجازه دادي

لَا يَسۡتَـٔۡذِنُكَ ٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ أَن يُجَٰهِدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلۡمُتَّقِينَ

كساني كه به الله و روز آخرت ايمان دارند، از اينكه به مالها و جانهاي خود جهاد كنند، از تو اجازة [نرفتن به جهاد را] نمي‌گيرند، و الله به حال پرهيزگاران دانا است

إِنَّمَا يَسۡتَـٔۡذِنُكَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱرۡتَابَتۡ قُلُوبُهُمۡ فَهُمۡ فِي رَيۡبِهِمۡ يَتَرَدَّدُونَ

بلكه كساني از تو اجازه مي‌گيرند كه به الله و روز آخرت ايمان ندارند، و دلهاي شان به شك افتاده، و در شك خود متردد مي‌باشند

۞وَلَوۡ أَرَادُواْ ٱلۡخُرُوجَ لَأَعَدُّواْ لَهُۥ عُدَّةٗ وَلَٰكِن كَرِهَ ٱللَّهُ ٱنۢبِعَاثَهُمۡ فَثَبَّطَهُمۡ وَقِيلَ ٱقۡعُدُواْ مَعَ ٱلۡقَٰعِدِينَ

و اگر آنها تصميم به بيرون شدن مي‌داشتند، آمادگي آن را مي‌گرفتند، و ليكن الله رفتن آنها را ناپسند دانست، لذا آنها را زمينگير ساخت، و براي شان گفته شد كه با [خانه] نشينان بنشينيد

لَوۡ خَرَجُواْ فِيكُم مَّا زَادُوكُمۡ إِلَّا خَبَالٗا وَلَأَوۡضَعُواْ خِلَٰلَكُمۡ يَبۡغُونَكُمُ ٱلۡفِتۡنَةَ وَفِيكُمۡ سَمَّـٰعُونَ لَهُمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلظَّـٰلِمِينَ

[اى مؤمنان!] اگر [اين منافقان] در بين شما بيرون مي‌شدند، براي شما جز تباهي چيزي به ارمغان نمي‌آوردند، و در بين شما به فسادكاري مي‌پرداختند، در بارة شما فتنه و آشوب مي‌خواهند، و در ميان شما كساني هستند كه براي آنها جاسوسي مي‌كنند، و الله بر ستمكاران دانا است

لَقَدِ ٱبۡتَغَوُاْ ٱلۡفِتۡنَةَ مِن قَبۡلُ وَقَلَّبُواْ لَكَ ٱلۡأُمُورَ حَتَّىٰ جَآءَ ٱلۡحَقُّ وَظَهَرَ أَمۡرُ ٱللَّهِ وَهُمۡ كَٰرِهُونَ

به تحقيق كه پيش از اين نيز به صدد فتنه جويي بر آمدند، و كارها را براي تو وارونه جلوه دادند، تا اينكه حق آمد، و فرمان الله آشكار شد، و آنها [از اين كار] ناخشنود بودند

وَمِنۡهُم مَّن يَقُولُ ٱئۡذَن لِّي وَلَا تَفۡتِنِّيٓۚ أَلَا فِي ٱلۡفِتۡنَةِ سَقَطُواْۗ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةُۢ بِٱلۡكَٰفِرِينَ

و از آنان كسي است كه مي‌گويد: برايم اجازه بده، و مرا در فتنه مينداز، آگاه باش كه اينها هم اكنون در فتنه افتاده‌ اند، و به يقين كه دوزخ كافران را احاطه كرده است

إِن تُصِبۡكَ حَسَنَةٞ تَسُؤۡهُمۡۖ وَإِن تُصِبۡكَ مُصِيبَةٞ يَقُولُواْ قَدۡ أَخَذۡنَآ أَمۡرَنَا مِن قَبۡلُ وَيَتَوَلَّواْ وَّهُمۡ فَرِحُونَ

اگر به تو خوبي و سعادتي برسد، آنها را غمگين مي‌سازد، و اگر به تو مصيبتي برسد، مي‌گويند: ما از قبل، احتياط كار خود را كرده بوديم، و شادي كنان بر مي‌گردند

قُل لَّن يُصِيبَنَآ إِلَّا مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَنَا هُوَ مَوۡلَىٰنَاۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ

[اي پيامبر!] بگو! به ما جز آنچه كه الله براي ما مقدر كرده است، نمي‌رسد، او مولاي ما است، و مؤمنان بر الله توكل مي‎كنند

قُلۡ هَلۡ تَرَبَّصُونَ بِنَآ إِلَّآ إِحۡدَى ٱلۡحُسۡنَيَيۡنِۖ وَنَحۡنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمۡ أَن يُصِيبَكُمُ ٱللَّهُ بِعَذَابٖ مِّنۡ عِندِهِۦٓ أَوۡ بِأَيۡدِينَاۖ فَتَرَبَّصُوٓاْ إِنَّا مَعَكُم مُّتَرَبِّصُونَ

[اي پيامبر!] بگو! آيا جز يكي از دو كار نيك را [كه پيروزي و يا شهادت باشد] براي ما انتظار مي‌كشيد، ولي ما انتظار مي‌كشيم كه الله شما را از نزد خود، و يا به دست ما به عذابي گرفتار سازد، پس شما انتظار بكشيد، و ما هم با شما انتظار مي‌كشيم

قُلۡ أَنفِقُواْ طَوۡعًا أَوۡ كَرۡهٗا لَّن يُتَقَبَّلَ مِنكُمۡ إِنَّكُمۡ كُنتُمۡ قَوۡمٗا فَٰسِقِينَ

[اي پيامبر!] بگو! چه از روي رغبت و مَيل [قلبي] انفاق كنيد، و چه از روي اكراه، [و مجبوريت]، هرگز از شما پذيرفته نمي‌شود؛ زيرا شما مردم فاسقي هستيد

وَمَا مَنَعَهُمۡ أَن تُقۡبَلَ مِنۡهُمۡ نَفَقَٰتُهُمۡ إِلَّآ أَنَّهُمۡ كَفَرُواْ بِٱللَّهِ وَبِرَسُولِهِۦ وَلَا يَأۡتُونَ ٱلصَّلَوٰةَ إِلَّا وَهُمۡ كُسَالَىٰ وَلَا يُنفِقُونَ إِلَّا وَهُمۡ كَٰرِهُونَ

هيچ چيز مانع قبول انفاقهاي آنان نمي‌شود، جز اينكه آنان به الله و به رسول او كافر شدند، و جز به حال كسالت به نماز نمي‌آيند، و جز به كراهت انفاق نمي‎كنند

فَلَا تُعۡجِبۡكَ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُهُمۡۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُعَذِّبَهُم بِهَا فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَتَزۡهَقَ أَنفُسُهُمۡ وَهُمۡ كَٰفِرُونَ

پس [فزوني] اموال و اولاد آنها تو را به شگفتي نياورد؛ جز اين نيست كه الله مي‌خواهد به سبب اين چيزها در زندگي دنيا، آنها را عذاب كند، و جان شان در حالي بر آيد كه كافر باشند

وَيَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنَّهُمۡ لَمِنكُمۡ وَمَا هُم مِّنكُمۡ وَلَٰكِنَّهُمۡ قَوۡمٞ يَفۡرَقُونَ

و [منافقان] به الله سوگند ياد مي‎كنند كه به يقين از شما هستند، در حالي كه از شما نيستند، بلكه آنان مردم ترسويي مي‌باشند.[1]

لَوۡ يَجِدُونَ مَلۡجَـًٔا أَوۡ مَغَٰرَٰتٍ أَوۡ مُدَّخَلٗا لَّوَلَّوۡاْ إِلَيۡهِ وَهُمۡ يَجۡمَحُونَ

اگر پناه‌گاهي و يا غارهايی، و يا جايی را براي داخل شدن بيابند، لجام گسيخته به سوي آن روي مي‌آورند

وَمِنۡهُم مَّن يَلۡمِزُكَ فِي ٱلصَّدَقَٰتِ فَإِنۡ أُعۡطُواْ مِنۡهَا رَضُواْ وَإِن لَّمۡ يُعۡطَوۡاْ مِنۡهَآ إِذَا هُمۡ يَسۡخَطُونَ

[اى پيامبر!] و بعضي از آنان كساني هستند كه در [توزيع اموال] زكات بر تو خُرده گيري مي‎كنند، و اگر به آنان از آن اموال چيزي داده شود، راضي مي‌شوند، و اگر از آن اموال براي شان چيزي داده نشود، خشمگين مي‌شوند

وَلَوۡ أَنَّهُمۡ رَضُواْ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَقَالُواْ حَسۡبُنَا ٱللَّهُ سَيُؤۡتِينَا ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ وَرَسُولُهُۥٓ إِنَّآ إِلَى ٱللَّهِ رَٰغِبُونَ

و اگر آنها به آنچه كه الله و رسولش براي آنها داده است، راضي مي‌شدند، و مي‌گفتند كه الله براي ما كافي است، الله به فضل خود، و رسول او به زودي به ما خواهد داد، رغبت و اميد ما به سوي الله است

فَرِحَ ٱلۡمُخَلَّفُونَ بِمَقۡعَدِهِمۡ خِلَٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ وَكَرِهُوٓاْ أَن يُجَٰهِدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِي ٱلۡحَرِّۗ قُلۡ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرّٗاۚ لَّوۡ كَانُواْ يَفۡقَهُونَ

تخلف كنندگان از [غزوة تبوك] از خانه نشستن خود، بر خلاف [امر] پيامبر الله خوشحال شدند، و از اينكه با مالها و جانهاي خود در راه الله جهاد كنند، كراهت داشتند، و [با يكديگر خود] گفتند در اين گرما [به جهاد] بيرون نشويد، [اي پيامبر!] بگو! اگر [اينها] مي‌فهميدند آتش دوزخ گرمتر است

فَلۡيَضۡحَكُواْ قَلِيلٗا وَلۡيَبۡكُواْ كَثِيرٗا جَزَآءَۢ بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ

پس آنان به سزاي آنچه مي‌كردند، كمتر بخندند، و بسيار بگريند

فَإِن رَّجَعَكَ ٱللَّهُ إِلَىٰ طَآئِفَةٖ مِّنۡهُمۡ فَٱسۡتَـٔۡذَنُوكَ لِلۡخُرُوجِ فَقُل لَّن تَخۡرُجُواْ مَعِيَ أَبَدٗا وَلَن تُقَٰتِلُواْ مَعِيَ عَدُوًّاۖ إِنَّكُمۡ رَضِيتُم بِٱلۡقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٖ فَٱقۡعُدُواْ مَعَ ٱلۡخَٰلِفِينَ

پس [اي پيامبر!] اگر الله تو را به نزد گروهي از آنان باز گردانيد، و از تو براي بيرون شدن [به جهاد] اجازه خواستند، بگو! هرگز ابدا با من [به جهاد] بيرون نخواهيد شد، و هرگز با من با هيچ دشمني جنگ نخواهيد كرد؛ زيرا شما بوديد كه بار اول به نشستن راضي شديد، پس همراه عقب ماندگان بنشينيد

وَلَا تُصَلِّ عَلَىٰٓ أَحَدٖ مِّنۡهُم مَّاتَ أَبَدٗا وَلَا تَقُمۡ عَلَىٰ قَبۡرِهِۦٓۖ إِنَّهُمۡ كَفَرُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَمَاتُواْ وَهُمۡ فَٰسِقُونَ

بر هيچ كدام از آنان كه مُرد نماز مخوان، و بر قبرش ايستاده مشو؛ زيرا آنها به الله و رسول او كفر ورزيدند، و در حالي مردند كه فاسق بودند

وَلَا تُعۡجِبۡكَ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَأَوۡلَٰدُهُمۡۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُعَذِّبَهُم بِهَا فِي ٱلدُّنۡيَا وَتَزۡهَقَ أَنفُسُهُمۡ وَهُمۡ كَٰفِرُونَ

اموال و اولاد آنها تو را به شگفتي نياورد؛ و جز اين نيست كه الله مي‌خواهد به سبب اين چيزها در زندگي دنيا آنها را عذاب كند، و جان شان در حالي بيرون شود كه كافر باشند

وَإِذَآ أُنزِلَتۡ سُورَةٌ أَنۡ ءَامِنُواْ بِٱللَّهِ وَجَٰهِدُواْ مَعَ رَسُولِهِ ٱسۡتَـٔۡذَنَكَ أُوْلُواْ ٱلطَّوۡلِ مِنۡهُمۡ وَقَالُواْ ذَرۡنَا نَكُن مَّعَ ٱلۡقَٰعِدِينَ

چون سورة نازل شود كه به الله ايمان بياوريد، و با رسولش جهاد كنيد، توانمندان شان از تو اجازه خواسته و مي‌گويند: بگذار كه با خانه نشينان باشيم

رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلۡخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ فَهُمۡ لَا يَفۡقَهُونَ

به اين راضي شدند كه همراه خانه نشينان بنشينند، و بر دلهاي شان مهر نهاده شد، از اين جهت نمي‌فهمند

لَٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُۥ جَٰهَدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡۚ وَأُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلۡخَيۡرَٰتُۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ

ليكن پيامبر و كساني كه به همراه او ايمان آورده ‌اند، با مالها وجانهاي خود جهاد كردند، و اينها هستند كه خوبيها براي آنها است، و اينها هستند كه رستگارانند

أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُمۡ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ

الله براي آنها باغهايى را وعده داده است كه از پايين آنها جويها روان است، و در آنها به طور هميشه مي‌مانند، و اين كاميابي بزرگى است

وَجَآءَ ٱلۡمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ لِيُؤۡذَنَ لَهُمۡ وَقَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥۚ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ

معذرت خواهاني از باديه نشينان آمده ‌اند تا براي آنها اجازه داده شود، و كساني كه به الله و رسول او دروغ گفته بودند، [در خانه] نشستند، به زودي به كساني كه از آنان كافر شدند، عذاب دردناكي خواهد رسيد